MADPAC interviewt Steven Spielberg

Door Jorrit Niels

Zeg Steven Spielberg en direct krijgen we allemaal een iconisch beeld voor ons ogen. Een haai, een reusachtige dinosaurus, een ruimteschip, een alien op een fiets, Indiana Jones met z’n zweep of soldaten die landen op de stranden van Normandië. Dit keer zet de 68-jarige regisseur, samen met Tom Hanks, zijn tanden in de Koude Oorlog. We gingen naar Berlijn en spraken Spielberg over zijn nieuwste film Bridge of Spies, wat hij nog wilt bereiken en wanneer maakt-ie nou weer eens zo’n grootse familiefilm zoals vroeger?

Het Adlon Hotel in het centrum van Berlijn. Op een steenworp afstand van de Brandenburger Tor zit Spielberg in een grote kille vergaderzaal. Een fles water op de tafel voor ‘m. Hij schenkt een glas in en knoopt zijn wollen sjaal opnieuw, want vanavond is de Europese première en hij heeft naar eigen zeggen ‘volgens mij al iets onder de leden’.

Ik heb in de loop der tijd al een aardig lijstje aan A-listers mogen interviewen, maar zo’n grootheid die een groot deel van de films heeft gemaakt waarmee ik ben opgegroeid… Nee, dit is een half uur dat nog wel even blijft hangen met de meest succesvolle filmregisseur aller tijden. Niet dat ik daar als een ongemakkelijke fan tegenover ‘m zat. Niets laten merken natuurlijk en gewoon logische zinnen formuleren… Het had niet makkelijker kunnen gaan, want na de eerste vijf minuten is Spielberg eigenlijk net zoals iedere andere film geek waarmee je praat. Simpelweg een man die gek is van film en nog net zo enthousiast is over filmmaken als toen hij in 1971 zijn eerste speelfilm regisseerde.

We zijn in Berlijn voor Spielbergs’ vierde samenwerking met Tom Hanks, Bridge of Spies (nu in de bioscoop). Eerdere films waren Saving Private Ryan (1998), Catch Me If You Can (2002) en The Terminal (2004). Bridge of Spies vertelt het waargebeurde verhaal van James Donovan (Hanks). Donovan is een advocaat gespecialiseerd in verzekeringsclaims. Dan wordt hij in 1960 gevraagd door de CIA voor een onmogelijke missie. Onderhandelingen leiden over een gevangengenomen Amerikaanse U2-piloot en een gevangenenruil met de Russische spion die hij daarvoor had verdedigd in de VS. Plotseling is Donovan het middelpunt van de Koude Oorlog. Een film over een vergeten Koude Oorlog-held die Spielberg en Hanks foutloos aanpakken. Volwassen entertainment zoals tegenwoordig nog maar weinig wordt gemaakt.

bridgeofspies-spielberg

Als je kijkt naar je carrière, ben je dan meer trots op wat je hebt bereikt of denk je meer ‘wow, er is nog zoveel meer te doen’?
“Absoluut het laatste. Als ik teveel terugkijk word ik een ondraaglijke egomaniak. Mijn doel is altijd geweest om zoveel mogelijk verschillende verhalen te vertellen. Het is moeilijk om steeds weer iets nieuws te vinden, maar tot nu toe lukt het best aardig, haha. En weet je, ik heb wel eens teruggekeken, maar ik zie dan alleen maar een film waarmee ik zo snel mogelijk terug wil naar de montagekamer. Dat heeft geen zin, dus probeer ik in het heden te blijven.”

Behalve met je films. Wat sprak je zo aan in Bridge of Spies?
“Ik kende wel het verhaal van de neergestorte Amerikaanse piloot, maar niets van die Russische spion en z’n advocaat James Donovan. Een klein stukje geschiedenis, maar met een bijzondere boodschap. Donovan stond voor zijn principes – het recht op een eerlijk proces – ondanks de haat die hij en zijn familie over zich heen kregen. Hij deed wat hij voelde als zijn plicht.”

spielberg-221

De parallellen van deze film met de actualiteit zijn niet te ontkennen. Muren, vluchtelingen, spionage. Hoe zie jij de overeenkomsten?
“Toen wij de film maakten waren ze de Krim nog niet binnengevallen en waren de relaties tussen de VS en Rusland nog niet zo gespannen. Ik wil het ook zeker niet overdrijven en zeggen dat we nu in een tweede Koude Oorlog zitten, er is bij lange na niet die erge spanning als toen. Maar er zit wel degelijk een goede kou in de lucht, dus je kunt die parallellen zeker trekken. Maar het gaat mij boven de pet als ik je moet vertellen welke kant dit op gaat.”

Het spioneren en afluisteren van toen was in ieder geval een stuk netter als je het vergelijkt met nu.
“Exact, iedereen zit nu in elkaars info te wroeten. Dan heb ik het niet per se over mensen als Edward Snowden die dingen aan het licht brengen, maar ook over mensen zoals jij en ik. Ik geloof dat het niet meer mogelijk is om tegenwoordig een echt privéleven te hebben. Op de een of andere manier komen ze toch wel meer over je te weten dan je eigenlijk zou willen. Ik vind dat een zorgelijke ontwikkeling. Maar ja, er is geld mee te verdienen, dus ik zie het niet snel minder worden. Je moet ermee leren omgaan en voorzichtig worden in wat je deelt in de digitale wereld.”

spielberg124

Een scene over het recht van de Russische spion Abel op een advocaat was treffend, zeker nu met de discussie over Guantanamo Bay die nog steeds voortduurt.
“Precies. Waren wij als de VS ook maar een haar beter geweest dan de Russen als we hem zonder proces de gevangenis in hadden gestuurd? En inderdaad, die discussie is nog steeds relevant. Als wij mensen martelen, opsluiten zonder proces in Guantanamo Bay, dan geef je de andere kant toestemming om precies hetzelfde te doen. Dat is niet waar Amerika voor moet staan. Althans, niet het Amerika waarover ik heb geleerd op school.”

De film speelt zich af toen de Berlijnse muur zo goed als af was. Nu zijn er geen muren, maar hekken op plekken in Europa. Is dat de oplossing?
“Hekken gaan de vluchtelingcrisis niet oplossen. Daar moet toch echt iets beter voor komen. Het is en blijft een lastige kwestie, maar we moeten blijven zoeken naar een menselijke oplossing. Ik ben maar een hobby historicus, maar helaas heeft de geschiedenis uitgewezen dat we eigenlijk nooit goed zijn omgegaan met dit probleem. Een oplossing heb ik daar echt niet voor, maar wat meer empathie van iedereen zou al wonderen doen denk ik.”

Iets geheel anders. De animatiefilm van Kuifje en het Geheim van de Eenhoorn was de laatste grote familie/spektakelfilm die je hebt gemaakt. Daarvoor was alweer in 2008 met Indiana Jones. Meer behoefte aan serieuzer werk?
“Ik ben altijd een geschiedenis-geek geweest. Als je op m’n IMDb-pagina kijkt zie je inderdaad periodes met serieuze geschiedenisfilms, afgewisseld met lichtere (familie)films. Dat is het voordeel van succesvol zijn in Hollywood. Dan mag dat touw om je nek soms even wat losser, haha, en mag je iets doen wat andere mensen niet per se van je verwachten, maar wat je wel na aan het hart ligt.”

Zoals Schindler’s List, Saving Private Ryan en Lincoln?
“Precies, oorlog is een onderdeel van mijn familie en leven, maar ook bij Lincoln of Bridge of Spies. Het zijn verhalen die mensen misschien niet per se direct interessant vinden, maar mij boeit het mateloos en ik denk dat ik het op zo’n manier kan maken dat mensen er wel naar gaan kijken. Bijna een soort sport eigenlijk. Sommige films werkten, sommigen flopten, maar ik blijf die risico’s nemen.”

ST. JAMES PLACE

En de grote familiefilms?
“Oh, die blijf ik geweldig vinden om te maken, ik ben net klaar met BFG (Roald Dahl’s Grote Vriendelijke Reus), dus fantasy is terug next summer! Maak je geen zorgen. Daarna ga ik Ready Player One doen, gebaseerd op het succesvolle boek van Ernest Cline en Indiana Jones 5 komt er ook nog aan. En nee, ik ga niet zeggen of Harrison terugkeert!”

Wanneer weet jij of een film ‘werkt’?
“Als-ie klaar is speel ik de film alleen voor mezelf en als ik halverwege vergeet dat ik er iets mee te maken heb, dan werkt hij voor mij. Betekent niet dat hij voor iedereen werkt, maar ik weet van mezelf dat ik er tevreden mee kan zijn en over tien jaar er nog steeds mee kan leven zonder me te generen.”

Van Schindler’s List tot Jurassic Park en van E.T. tot Lincoln, je hebt een gigantische voetafdruk in de filmgeschiedenis. Wat betekent film op dit moment in je leven? 
“Heel eerlijk? Eigenlijk betekent het niet veel meer of minder voor me dan toen ik Duel maakte in 1971. Ik natuurlijk wel gegroeid als filmmaker en ik heb heel veel verschillende soorten verhalen mogen vertellen, maar film is altijd iets geweest waar ik mijn demonen in kwijt kon. Als ik ergens bang voor ben of ergens mee zit, dan stop ik dat in een film en dan hoef ik mij daar geen zorgen meer om te maken. Hartstikke makkelijk is dat.” (lacht)

Spielberg-

Wat is het beste advies dat je ooit over film hebt gekregen?
“Noel Coward zei ooit tegen David Lean (regisseur Lawrence of Arabia red.): ‘Never come out of the same hole twice’. Daar probeer ik mij aan te houden. Natuurlijk heb ik dat met Jurassic Park en Indiana Jones wel gedaan, maar voor de rest zijn mijn films best gevarieerd.”

Hoe zie je film op dit moment?
“In een stevige concurrentie met televisie. Dat is het altijd geweest, maar de laatste zeven, acht jaar zie je het beste schrijfwerk terug op tv. Kijk maar naar Transparent, Bloodline of Homeland. Op televisie nemen mensen sneller een risico om iets te gaan bekijken. Ik hoop dat die mate van risico nemen ervoor zorgt dat ze ook wat sneller een risico nemen in de bioscoop en niet altijd voor de veilige popcorn-keuze gaan.”

Bridge of Spies draait nu in de bioscoop